วัดท้ายยอ

ภูมิประเทศ

สภาพทั่วไป

วัดท้ายยอเป็นวัดที่มีการใช้งานอยู่ในปัจจุบัน ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของเกาะยอ สภาพพื้นที่เป็นที่ราบเชิงเขาและติดทะเล โดยด้านทิศใต้ของวัดเป็นเนินเขา ชื่อเขาพิหาร ส่วนด้านทิศเหนือติดทะเลสาบสงขลา 

ความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง

ทางน้ำ

ทะเลสาบสงขลา

สภาพธรณีวิทยา

พื้นที่ทับถมจากตะกอนชายฝั่งทะเลโดยอิทธิพลของน้ำขึ้นน้ำลง (กรมทรัพยากรธรณี, 2550)

ยุคทางโบราณคดี

สมัย/วัฒนธรรม

ประวัติการศึกษา

ชื่อผู้ศึกษา : กรมศิลปากร

ปีที่ศึกษา : พ.ศ.2538

วิธีศึกษา : บูรณปฏิสังขรณ์, ทำผัง

ผลการศึกษา :

ชื่อผู้ศึกษา : กรมศิลปากร

ปีที่ศึกษา : พ.ศ.2539

วิธีศึกษา : สำรวจ, ทำผัง

ผลการศึกษา :

ชื่อผู้ศึกษา : กรมศิลปากร

ปีที่ศึกษา : พ.ศ.2544, พ.ศ.2545

วิธีศึกษา : บูรณปฏิสังขรณ์, ปรับปรุงภูมิทัศน์

ผลการศึกษา :

ประเภทของแหล่งโบราณคดี

สาระสำคัญทางโบราณคดี

วัดท้ายยอ เป็นวัดในสังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุต มีพื้นที่วัด 10 ไร่ 1 งาน 18.4 ตารางวา ตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของเกาะยอ เชื่อว่าคงมีมาตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนปลาย เดิมชื่อ “วัดคงคาวดี” ต่อมาในปี พ.ศ. 2427 วัดแห่งนี้ปรากฏอยู่ในพระนิพนธ์เรื่อง “ชีวิวัฒน์เที่ยวที่ต่าง ๆ ภาคที่ 7” ในพระสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังสีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ทรงเรียกชื่อวัดแห่งนี้ว่า “วัดท้ายเสาะ” (สมเด็จฯ, 2510: 51) ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น “วัดท้ายยอ” ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2440 (กรมการศาสนา, 2527: 49) สิ่งสำคัญภายในวัดประกอบไปด้วย

1. อุโบสถ เป็นอาคารก่ออิฐถือปูนแผนผังสี่เหลี่ยมผืนผ้า ขนาดกว้างประมาณ 9 เมตร ยาวประมาณ 12 เมตร หันหน้าไปทางทิศตะวันออก อุโบสถมีฐานเตี้ย ผนังทึบ เจาะช่องประตู-หน้าต่างไม้ และช่องลม โดยช่องประตูอยู่ทางด้านข้าง (ด้านทิศเหนือ-ใต้) ของส่วนหน้าอาคาร บริเวณตอนล่างของฐานกรุด้วยเซรามิกลายดอกสี่กลีบ หลังคามุงด้วยกระเบื้องดินเผาเป็นหลังคาชั้นเดียวต่อด้วยปีกนก ใบเสมาตั้งอยู่บนฐานปัทม์มน 2 ชั้นเตี้ย ๆ ล้อมรอบด้วยกำแพงแก้วก่ออิฐถือปูนมีความกว้างประมาณ 11 เมตร และยาวประมาณ 18 เมตร ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปประธานประทับนั่งปางมารวิชัย มีจารึกที่ฐานด้วยอักษรจีนและอักษรไทยว่า “อุบาสิกากิมแก้ว สร้างไว้เมื่อ ศก.๑๒๓” (ตรงกับปี พ.ศ.2447)

2. พระเจดีย์บนยอดเขา ตั้งอยู่บนยอดเขาพิหาร ซึ่งสันนิษฐานว่าเดิมคงเป็นที่ตั้งของอุโบสถ ต่อมาในราวกลางพุทธศตวรรษที่ 25 อุโบสถมีสภาพชำรุดทรุดโทรม จึงรื้ออุโบสถลงแล้วก่อสร้างพระเจดีย์ครอบทับ “หลวงพ่อดำ” พระประธานของอุโบสถ (หลังเก่า) ลักษณะเป็นเจดีย์ก่ออิฐถือปูน ทรงลังกา ตอนล่างเป็นฐานสี่เหลี่ยมขนาดกว้างประมาณ 9 เมตร ยาวประมาณ 11 เมตร มีลานประทักษิณ ระเบียงลูกกรงกรุด้วยเซรามิกสีเขียวลายดอกสี่กลีบโปร่ง มีการตกแต่งด้วยลายปูนปั้นประดับอันเป็นฝีมือช่างท้องถิ่นภาคใต้ และมีทางเข้าสู่คูหาที่ประดิษฐานพระพุทธรูปทางด้านทิศตะวันออก

3. กุฏิเจ้าอาวาส เป็นกลุ่มเรือนไทยโบราณที่มีอายุกว่า 100 ปี (แต่ตามประวัติที่เล่าขานในวัด ระบุว่าสร้างราว พ.ศ. 2350) ลักษณะเป็นเรือนไทยพุทธภาคใต้ ประกอบด้วยเรือน 3 หลัง มีชานเรือนเชื่อมต่อกัน มีความยาวโดยรวมประมาณ 21 เมตร ใต้ถุนสูง หลังคาจั่ว ตัวเรือนสร้างด้วยไม้ที่หาได้ในท้องถิ่น เช่น ไม้เคี่ยม ไม้หลุมพอ ไม้ทัง หลังคามุงกระเบื้องดินเผาเกาะยอ พื้นชานเรือนและบันไดทางขึ้นบางส่วนปูด้วยกระเบื้องปูพื้นแบบเกาะยอ ที่มีลวดลายในเนื้อคล้ายลายน้ำไหล ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นชื่อของเกาะยอในอดีต

นอกจากนั้นยังมีหอระฆังโบราณ บ่อน้ำโบราณ สระน้ำโบราณ พระประธานในอุโบสถ พระประธานในศาลาการเปรียญ ซึ่งเรียกว่า “พระหยก” ทำจากศิลาขาว เป็นพระปางมารวิชัย หน้าตักกว้าง 24 นิ้ว สูง 35 นิ้ว

ผู้เรียบเรียงข้อมูล-ผู้ดูแลฐานข้อมูล

บรรณานุกรม

กรมการศาสนา. (2527). ประวัติทั่วราชอาณาจักร เล่ม 3. กรุงเทพฯ:  กรมการศาสนา.

กรมทรัพยากรธรณี. (2550). แผนที่ธรณีวิทยาจังหวัดสงขลา. (ออนไลน์). เข้าถึงเมื่อ 13 กรกฎาคม 2569. เข้าถึงจาก https://kb.psu.ac.th/bitstreams/1760d75a-efb4-4d63-92e0-90894cda32a5/download

ภาณุวัฒน์ เอื้อสามาลย์. (2561). 247 โบราณสถานภาคใต้ที่ขึ้นทะเบียนแล้วและข้อมูลหลักฐานใหม่ทางโบราณคดี. นครศรีธรรมราช: สำนักศิลปากรที่ 12 นครศรีธรรมราช.

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังสีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช. (2510). ชีวิวัฒน์ เที่ยวที่ต่าง ๆ ภาคที่ 7. พระนคร: โรงพิมพ์คุรุสภา.

ข่าวที่เกี่ยวข้อง